ՀԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐ

 

 

Это слайд-шоу требует JavaScript.

ԱՇՈՒՐԲԱՆԻՊԱԼԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆ,  հին  աշխարհից պահպանված խոշորագույն և ամենահայտնի հնագույն գրադարանն է: Հիմնվել է մ.թ.ա. 7-րդ դարում,Ասորեստանի Նինվե(ժամանակակից Իրաքում) մյրաքաղաքում, Աշուրբանիպալ արքայի  հրամանով՝ «Թագավորական մտածելակերպի» զարգացման համար: Ձևավորվել է 25 տարվա ընթացքում: Ծառայել է նաև որպես պետական արխիվ: Արքայի մահից հետո ֆոնդերը ցրվել են տարբեր պալատներով: Գրադարանը հայտնաբերվել է պատմական Նինվեի տարածքում` ներկայիս Իրաքի Մոսուլ քաղաքից ոչ հեռու: Հնագետների կողմից հայտնաբերված գրադարանը կազմված է 25.000 կավե սեպագիր աղյուսներից: Գրադարանի հայտնաբերումը 19- րդ դարում մեծ նշանակություն է ունեցել  Միջագետքի մշակույթն ուսումնասիրելու և սեպագրերը բացահայտելու հարցում:Աշուրբանիպալ արքան նախատեսել էր ստեղծել գրադարան, որը կամփոփեր մարդկության կուտակած ողջ գիտելիքը: Նրան հատկապես հետաքրքրում էին այն տեղեկությունները, որոնք կապված էին պետությունը ղեկավարելու, աստվածների հետ մշտական կապը պահպանելու, աստղագուշակության հետ: Դրա հետ կապված` ֆոնդերի մեծ մասը կազմում են հմայության, անեծքի, գերբնական ու կրոնական ծիսակատարությունների, դիցաբանական զրույցների տեքստեր: Տվյալների հիմնական մասը վերցված է շումերական և բաբելոնյան տեքստերից:Գրադարանն աչքի է ընկնում բժշկական բովանդակությամբ տեքստերի մեծ քանակով (ընդ որում`շեշտված է հրաշագործություններով բուժվելու սկզբունքը), սակայն Բաբելոնի մաթեմատիկական հարուստ փորձը զարմանալիորեն անտեսվել է: Շատ են աղոթքներ, երգեր, ինչպես նաև իրավական փաստաթղթեր, աստղագիտական, պատմական ու քաղաքական բնույթի տեղեկություններ պարունակող սալիկները:Աշուրբանիպալն ինքը մեծ կարևորություն էր տալիս գրադարանի կանոնակարգմանը,նրա գրադարանավարները տեղեկագրության հավաքման, կրկնօրինակման, մեկնաբանման, դասակարգման հսկայական աշխատանք են կատարել: Ամեն սալիկի վրա գրված է եղել նրա անունը, հիշատակարանում նշվել է բնօրինակի անվանումը:Աշուրբանիպալից հետո նրա մայրաքաղաքը հայտնվում է բաբելոնցիների հարձակման տակ: Գրադարանը չի թալանվում, ինչպես սովորաբար լինում է նման դեպքերում, այլ հայտնվում է այն շինությունների ավերակների տակ, որոնց մեջ պահպանվում էր:1849թ գրադարանը հայտնաբերվում է հնագետների կողմից և գտածոները մինչ օրս պահպանվում են Բրիտանական թանգարանում:Դատելով հին գրացուցակներից` մեր օրեր չի հասել Աշուրբանիպալի գրադարանային ֆոնդերի 10 %-ն անգամ :

Читать далее ՀԻՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐ

Реклама

Գրադարանների ստեղծման պատմությունը

Ամենապարզ հասկացողությամբ գրադարանը այն վայրն է,որտեղ պահում են գրքեր:Հունարենից թարգմանությամբ նշանակում է՝«Գրապահոց»:Առաջին գրադարանները շատ ավելի վաղ են հայտնվել, քան գրքերը:Գրադարանները՝ որպես գրավոր հուշարձանների հասարակական պահոցներ, առաջացել են հնագույն ժամանակներում։ Հին Արևելքի երկրներում կավե աղյուսիկները, Հին Եգիպտոսում և Հին Հունաստանում պապիրուսի փաթեթները պահպանվել են խորշավոր դարակաշարերով հատուկ շինություններում ։ Սովորական գրքերի համար գրապահոցները երևան են եկել XII—XIII դարերում Եվրոպայում, վանքերին և պալատներին կից, իսկ XIV—XV դարերում՝ որպես առանձին գրադարանային շինություններ։ Գրքերը պահվել են սկզբում գրակալներում, այնուհետև պատերի երկայնքով դրված դարակներում։ Աշխարհի հնագույն հայտնի գրադարանը հիմնադրվել է՝Մ․ թ․ ա․ VII դարի կեսին Նինվեում, ասորական թագավոր Աշուրբանիպալի պալատին կից եղել է կավե աղյուսների մեծ հավաքածու։Բաբելոնյան գահակալ Աշուրբանիպալը իր բարձրաստիճան հավաքածուն ձեռք է բերել  Բաբելոնի եւ այլ շրջապատող երկրների նվաճման ժամանակ: Հնագետները հայտնաբերել են գրադարանը միայն XIX դարի կեսերին, եւ հիմա կավե գրքերի մնացորդները պահվում են Բրիտանական թանգարանում: Հին Եգիպտոսում տաճարներին կից եղել են գրադարաններ։ Հին Հունաստանում առաջին խոշոր գրադարանների հիմնումը վերագրվել է  Արիստոտելին (մ․ թ․ ա․ IV դար)։

Աղբյուրը՝https://hy.wikipedia.org/wiki/Գրադարան

Տպագրության սկիզբը ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

Գուտենբերգի գյուտից ընդամենը մի քանի տասնամյակ անց հայերն սկսեցին այդ եղանակով գրքեր տպագրել: Հայկական տպագրության հիմնադիրը Հակոբ Մեղապարտն էր, ով 1512թ-ին լույս ընծայեց հայերեն առաջին տպագիր գիրքը՝ «Ուրբաթագիրքը»:

05

Երկրորդ հայ տպագրիչն Աբգար Թոխաթեցին էր: Նա 1560-ական թվականներին նախ` Վենետիկում, ապա` Կոստանդնուպոլսում տպագրեց մի շարք գրքեր, այդ թվում՝ «Փոքր քերականություն կամ Այբբենարան» խորագիրը կրող հայերեն առաջին տպագիր այբբենարանը:
Աբգար Թոխաթեցուց հետո Իտալիայում տպագրությամբ էին զբաղվում նրա որդի Սուլթանշահը և տպագրիչ Հովհաննես Տերզեցին:
XVII դարում հայկական տպագրություն հիմնվեց նաև այլ քաղաքներում՝ Լվովում (Ուկրաինա), Նոր Ջուղայում (Իրան), Ամստերդամում (Նիդեռլանդներ): Նոր Ջուղայում գիտնական Խաչատուր Կեսարացին և նրա օգնականներն ինքնուրույն պատրաստեցին հայկական տառամայր ու մեքենա և 1638 թ-ից սկսեցին հրատարակել  մեսրոպատառ գրքեր:Հատկապես կարևոր էր Ամստերդամի հայկական տպագրությունը: Այստեղ հայ տպագրիչների մի ամբողջ խումբ էր գործում՝ Ոսկան Երևանցու ղեկավարությամբ: Հետո նրանք փոխադրվեցին Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքը: 26 տարվա ընթացքում՝ 1660–86 թթ-ին, նրանք տպագրեցին այբբենարաններ, Վարդան Այգեկցու «Աղվեսագիրքը», «Արհեստ համարողության» առաջին աշխարհաբար գիրքը, առաջին տպագիր Աստվածաշունչը,

image (1)

որը 1222-էջանոց հսկա, պատկերազարդ գիրք է: Ոսկան Երևանցին առաջինն էր, որ տպագրեց բարձրորակ ու բազմաթիվ հայերեն գրքեր:260 տարի հայկական տպագրությունը մնաց օտարության մեջ, որովհետև Հայաստանում նրա արմատավորման համար պայմաններ չկային: Եվ միայն 1771 թ-ին տպարան հիմնվեց Էջմիածնում և տպագրվեց առաջին գիրքը Հայաստանում: 1820-ական թվականների կեսերին հիմնվեց Շուշիի տպարանը: 1876 թ-ին հայկական տպագրությունը մուտք գործեց Երևան և Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի): 1920-ական թվականներից հայկական տպագրության կենտրոնն աստիճանաբար դարձավ Երևանը: Ներկայումս տպարաններ են գործում մեր երկրի բոլոր մեծ ու փոքր քաղաքներում: Հայերեն գրքեր ու պարբերականներ են տպագրվում նաև հայկական սփյուռքում:
Աղբուրը՝http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=818

Գիրք

Գիրքը սերտորեն կապված էր հնագույն ժամանակների մնացած հայտնագործությունների հետ, ինչպիսիք էին՝գիրը,թուղթը,թանաքը: ԳԻՐՔԸ յուրահատուկ արտադրանքի տեսակ էր,որը կազմված էր էջերից և որոնց վրա տպագիր կամ ձեռագիր միջոցով տեղակայված էր որևէ տեղեկություն:Սլավոնական լեզվով այն կոչվում էր «kniga»,որը նշանակում էր «Ոլորել»:Արդեն միջին դարում ստեղծված առաջին գրքերը համարյա չէին տարբերվում ժամանակակից գրքերի կառուցվածքից,նրանք բաղկացած էին էջերից և կազմից:Այդ գրքերը շատ թանկարժեք էին:Մեկ գիրք պատրաստելու համար անհրաժեշտ էր կենդանու 500 կաշի,2-3 տարի գրագրի և նկարչի աշխատանք :Նրանց կազմը հաճախ զարդարում էին՝ ոսկով եւ թանկարժեք քարերով:Այդ իսկ պատճառով միայն շատ հարուստները կարող էին  թույլ տալ այդ ճոխությունը իրենց տանը ունենալ: Միջին դարերում գրագիտություն ունեցող մարդիկ աննշան էին:Հիմնականում դրանք  վանականները, գիտնականները եւ պետական ​​պաշտոնյաներն (դպիրներ)էին:8-րդ դարում Եվրոպայում ստեղծվում են առաջին բուհերը,քանի որ պետությունը կարիք է ունենում ավելի շատ կիրթ մարդկանց,սակայն ուսանողները չէին կարողանում իրենց թույլ տալ գնել այդ թանկարժեք գրքերը:Ավելի հաճախ գիրքը հասանելի էր միայն դասախոսին,ով կարդում էր դասախոսությունը և լսողները պետք է հիշեյին և անգիր անեյին այն:

511360

ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ 15-րդ դարի սկզբին  Յոհան Գուտենբերգի կողմից հայտնաբերվում է առաջին տպագրական սարքը:1450 թ-ին նա սովորական ձիթհան մամլիչը վերածում է տպագրական հաստոցի և հարմարեցնում է տպագրության համար: Բայց գլխավորն այն էր, որ նա հայտնագործում է այնպիսի տպաձև, որը հնարավորություն է տալիս ստանալ բնագրի՝ ցանկացած քանակության տպագրված օրինակներ (տպածոներ): Այդ տպաձևերը բաղկացած էին առանձին-առանձին տառամարմիններից, որոնք հեշտությամբ կարելի էր փոխարինել ուրիշներով: Տառամարմինը մետաղե փոքրիկ չորսու է, որի մի ծայրին տառի ուռուցիկ, ցցուն պատկերն է: Տպագրության ընթացքում տառի պատկերը ներկվում էր և արտատպվում թղթին: Գուտենբերգի փայլուն գյուտը տպագրական մամուլի ստեղծումն էր:Երբ տպագրված գրքերը հայտնվում են, հնարավոր է դառնում գիտելիքներ տարածել ոչ միայն արտոնյալ դասի մեջ. ազնվականներ, հոգևորականներ եւ գիտության ներկայացուցիչներ,այլև աստիճանաբար, մեքենայի օգնությամբ ստեղծված գրքերը հասանելի են դառնում նաև բնակչության մնացած մասի համար:

Օգտվել եմ ՝http://fb.ru/article/154323/kak-poyavilas-kniga-kogda-poyavilas-pervaya-kniga

Թարգմանեցի ռուսերենից

Դիպլոմային նյութ Երբ և ինչպես են ստեղծվել գրքերը

 

162387173Մինչև որոշակի ժամանակաշրջան բանավոր խոսքը եղել է տեղեկատվության միակ աղբյուրը:Հնագույն ժամանակներում գիտելիքի և փորձի փոխանցումը իրականացվել է մարդից մարդ,բերանից բերան:Այս ընթացքում տեղեկատվությունը կորել է,կամ անճանաչելիորեն խեղաթյուրվել:Որպեսզի խուսափեին այս թերությունից, մարդիկ սկսեցին ուղիներ փնտրել տեղեկատվությունը որևէ նյութական հիմքի վրա ամրագրելու համար: Ի վերջո հնագույն քաղաքակրթությունները հորինեցին գրելու արվեստը:Այս նպատակով սկսեցին օգտագործել

 

փայտե տախտակներ,կավե կամ մոմե սալիկներ,փափուկ մետաղե թերթեր,իսկ Եգիպտոսում սկսեցին տեղեկատվությունը  գրել պապիրուսի թերթիկների վրա,որոնք մագաղաթի պես փաթաթվում և պահվում էին : Պատմության մեջ  առաջին գրքերը կարելի է  համարել Եգիպտական մագաղաթները:

Առաջին ձեռագիր մագաղաթները  հայտնվեցին ավելի ուշ՝ չհասած նոր դարաշրջան:Նման գրքերի թերթերը միասին ամրացվում և կազմում էին  փոքր ծավալներ,որոնց վրա ինֆորմացիան բարեխղջորեն արտագրում էին հատուկ կրթություն ունեցող մարդիկ:Մեկ գրքի վրա աշխատում էին  մի քանի վարպետներ,մեկը պատրաստում էր մագաղաթի թերթերը,մյուսը դնում էր նրանց վրա գրավոր նշաններ,իսկ երրորդը աշխատում էր նկարազարդումների վրա:

Ժամանակի անթացքում գրելը մեծ տարածում է գտնում  և առաջ է գալիս գրքերի մեծ պահանջարկ,իսկ մագաղաթը շատ թանկ նյութ էր համարվում և նրանից գիրք պատրաստելը ձեռնտու չէր:Մարդիկ սկսեցին փնտրել նոր տարբերակներ և հետագայում մագաղաթը փոխարինվեց թղթով:Որոշակի տեղեկությունների համաձայն առաջին անգամ թուղթը օգտագործվել է Չինաստանում առաջին դարում գրքեր պատրաստելու համար:Ավելի ուշ սկսեցին պատրաստել Ճապոնիայում, Կորեայում, Կենտրոնական Ասիայում եւ Հնդկաստանում:Թուղթը Եվրոպա մտավ մոտավորապես 10-րդ դարում:Համեմատած մագաղաթներին,այն ավելի էժան էր և ավելի մեծ տարածում գտավ:

Գրքերի հրատարակչության մեջ հեղափոխություն տեղի ունեցավ 15-րդ դարի կեսերին,երբ գերմանացի վարպետ  Յոհան Գուտենբերգը առաջարկեց  տպագրության յուրօրինակ տարբերակ : Իր տպագրության մեքենայի համար նա օգտագործեց մետաղական տառեր և թանաք,որը հնարավորություն տվեց համեմատաբար ավելի արագ և մեծ քանակությամբ գրքեր պատրաստել :Գրքերի ստեղծման այս մեթոդը մեծ տարածում գտավ:Դրանից հետո գրքերը մատչելի դարձան մի շարք ընթերցողների համար:
Օգտվեցի՝ https://www.kakprosto.ru/kak-837517-kak-poyavilis-pervye-knigi#subheader-837517-0-1

Նյութը թարգմանեցի և մշակեցի ռուսերենից